De fysiologie van bevallen: waarom jouw lichaam precies doet wat het doet

Een bevalling is geen willekeurig proces.
En ook geen kwestie van “je eraan overgeven en hopen dat het goed gaat”.
En al helemaal geen kwestie van “de zorgverlener is de professional en zij gaat het voor mij doen/mijn bevalling redden/mij helpen”.

Een bevalling is een nauwkeurig afgestemd fysiologisch samenspel tussen je baby, je hormonen, je brein, je lijf en je omgeving. En als je begrijpt waarom je lichaam doet wat het doet, vallen ineens heel veel puzzelstukjes op hun plek.

Ik heb het in dit blog en deze podcast over 1 deel van de fysiologie. Meer volgt in het volgende blog en de volgende podcast. Je leest en hoort hier onder andere over:

Waarom en hoe weeën op gang komen en waarom soms dus niet.
Welke hormonen er nodig zijn, hoe ze samenwerken en hoe jij ze kan beïnvloeden.
Waarom een bevalling kan vastlopen.
Waarom pijn soms explodeert en bij anderen juist wegblijft.
En waarom stress daar zo’n enorme rol in speelt.

Let op:
Ik wil hierbij heel graag benadrukken dat als je eerdere bevalling of toekomstige bevalling niet soepel is verlopen jij niks fout hebt gedaan. Je lichaam en alle processen bij jou en je baby reageren op de omstandigheden en soms zijn of kunnen die omstandigheden niet optimaal zijn. Bijvoorbeeld bij een medische indicatie waarvan je de voor en nadelen val wel of geen interventie uitvoeren goed hebt afgewogen en voor de interventie hebt gekozen. Maar daar kom ik straks iets uitgebreider op terug.

De bevalling begint niet bij de eerste wee

Wat veel vrouwen niet weten, is dat het fysiologische proces van bevallen al maanden vóór de eerste wee begint. Namelijk in het derde trimester.

Dat is logisch, omdat je lichaam tijd nodig heeft om zich voor te bereiden op een proces dat fysiek extreem intens is. En die voorbereiding gebeurt niet alleen door jouw lichaam, maar óók door je baby.

Tijdens het derde trimester worden onder andere honderden kleine receptoren op de baarmoeder aangemaakt (ook met behulp van de stoffen die je baby uitscheidt) om gevoelig te zijn voor zowel het hormoon dat weeën stimuleert, namelijk oxytocine, als het hormoon dat als natuurlijke pijnstiller werkt, namelijk endorfine.

Hoe komt de uiteindelijke bevalling op gang?
De longen van je baby beginnen in het derde trimester stoffen aan te maken waaronder surfactant. In die surfactant zitten eiwitten die de aanmaak van prostaglandinen stimuleren. Prostaglandinen zijn cruciaal, omdat ze ervoor zorgen dat de baarmoedermond kan verweken en rijpen. Zonder rijping kan ontsluiting simpelweg niet effectief plaatsvinden. De longen van je baby scheiden die surfactant met eiwitten uit tegen de tijd dat de longen rijp genoeg zijn om buiten de baarmoeder te kunnen functioneren. Dit is één van de signalen die je baby geeft dat de bevalling op gang kan en mag komen.

Daarnaast maken de bijnieren van je baby cortisol aan. Dat cortisol komt via de placenta in jouw lichaam terecht en zorgt ervoor dat je baarmoeder ontvankelijker wordt voor oxytocine. Dat is essentieel, omdat oxytocine het hormoon is dat weeën veroorzaakt.

Tegelijkertijd stijgt bij jou de oestrogeenspiegel en daalt progesteron. Dat proces noemen we de functional progesterone withdrawal. Progesteron houdt de baarmoeder tijdens de zwangerschap in rust. Oestrogeen zet haar juist in de actiestand. Als progesteron daalt en oestrogeen stijgt, schakelt je baarmoeder dus van “opbouwen” naar “werken”.

Daarom zie je dat vrouwen aan het einde van de zwangerschap 100 tot 200 keer meer oxytocinereceptoren op hun baarmoeder hebben dan in het tweede trimester. En daarom verlopen bevallingen die te vroeg starten vaak moeizamer en pijnlijker: de hormonale ontvankelijkheid is simpelweg nog niet volledig ontwikkeld.

Hoe een bevalling daadwerkelijk op gang komt

Een natuurlijke bevalling ontstaat niet doordat je lichaam “besluit” te gaan bevallen, maar doordat er een feedbackmechanisme op gang komt tussen baby, baarmoeder en brein.

De stoffen die je baby uitscheidt, worden opgepikt door de baarmoedermond en de bovenkant van de vagina. Die structuren zitten vol zenuwuiteinden en sturen signalen naar je hersenen. Je hersenen reageren daarop door oxytocine aan te maken in de hypofyse.

Oxytocine wordt via de bloedbaan naar je baarmoeder gestuurd en zorgt ervoor dat de spierlagen van de baarmoeder samentrekken. Die samentrekking duwt het hoofdje van je baby tegen de baarmoedermond. Die druk stuurt opnieuw een signaal naar de hersenen: er is meer oxytocine nodig. En zo ontstaat een zelfversterkende cirkel.

Dit mechanisme heet de Ferguson-reflex.

Zolang deze cirkel intact blijft, kan een bevalling blijven stromen. Maar als ergens in die keten een verstoring ontstaat, dan kan het proces vertragen, verzwaren of vastlopen.

Oxytocine werkt alleen onder de juiste omstandigheden

Oxytocine is de motor van je bevalling, maar het is een extreem gevoelig hormoon. Het wordt niet alleen beïnvloed door fysieke processen, maar ook door wat jouw brein waarneemt en je gemoedstoestand.

Als jij je veilig voelt, maakt je brein makkelijker oxytocine aan.
Als je je bekeken voelt, onveilig voelt of continu alert moet zijn, remt je brein de oxytocineproductie.

Dit is een logisch meganisme in de evolutie: Is er gevaar dan is het niet veilig om te bevallen en remt je lichaam het proces door de feedback die je lichaam zichzelf geeft. Denk even aan ‘oervrouw’ die in een grot bij een warm vuurtje op een dierenhuid zit te bevallen. Er komt ineens een poema met de oren plat in de nek aan geslopen. Oervrouw ziet dit, cortisol en adrenaline piek, oervrouw is niet veilig en moet zich redden en gered worden. Pas als oervrouw en oerman de poema de grot uit hebben gekregen en oervrouw zich weer veilig voelt kan de bevalling weer rustig op gang komen.

Jouw brein ziet niet het verschil tussen die poema die jou en je baby het liefst levend opvreet en een zorgverlener die geen respect toont, felle lampen op je vagina zet en je in de aller kwetsbaarste houding laat liggen. Op je rug met je benen wijd en de volle aandacht op je intieme delen.

Je brein is ontworpen om voortplanting alleen door te laten gaan als de omstandigheden veilig genoeg zijn. Daarom is oxytocine sterk verbonden aan privacy, vertrouwen en rust. En daarom zie je dat bevallingen makkelijker verlopen in omgevingen waar licht gedimd is, waar weinig mensen aanwezig zijn en waar de vrouw zich vrij voelt om te bewegen, geluid te maken en over het algemeen zichzelf te zijn. Privacy een huiselijk gevoel, liefde en warmte spelen hierin de hoofdrol.

Endorfine: waarom oxytocine en pijnstilling samenwerken

Endorfine is je lichaamseigen pijnstiller. Het wordt aangemaakt in de hersenen en in het bovenste gedeelte van het  ruggenmerg, en vooral bij intense fysieke inspanning met een positieve uitkomst. Weeën vallen daar precies onder.

Oxytocine stimuleert de aanmaak van endorfine. Daarom geldt:
hoe beter de oxytocine stroomt, hoe meer natuurlijke pijnstilling je lichaam kan aanmaken.

Als oxytocine wordt geremd, bijvoorbeeld door stress, angst of onveiligheid, dan daalt ook de endorfineproductie. Daardoor voelt dezelfde wee ineens veel pijnlijker.

Dit is de reden dat pijnbeleving tijdens bevallen zo sterk kan verschillen, zelfs bij vergelijkbare ontsluiting.

Adrenaline en cortisol: het verschil tussen helpen en hinderen

Adrenaline heeft een belangrijke functie tijdens de bevalling. Het zorgt ervoor dat een wee weer kan afnemen na de piek. Zonder adrenaline zouden weeën blijven doorrazen. Je kan je dus voorstellen dat als je zoals oervrouw met de poema een adrenaline stoot krijgt door paniek, trauma, schaamte of een onveilige situatie/gevoel de weeën sterk worden geremd en zelfs kunnen stoppen. (vaak zie je dit bij de rest and be thankfull fase ofwel de plateau fase vlak na volledige ontsluiting. je hebt hier een adrenaline stoot gehad die je uit je bubbel heeft geworpen om je klaar te maken voor actie)

Maar cortisol, het stresshormoon, werkt anders.

Cortisol remt oxytocine. Dat betekent dat langdurige stress, angst of paniek de hele hormonale balans kan verstoren. En dat effect is niet altijd direct zichtbaar. Soms zie je pas later in de bevalling dat weeën afzwakken, onregelmatig worden of pijnlijker aanvoelen.

Daarom is stress tijdens bevallen niet “iets mentaals”, maar een fysiologische factor die letterlijk invloed heeft op het verloop.

De bubbel, neuroceptie co-regulatie en veiligheid

Je brein scant continu je omgeving via een proces dat neuroceptie heet. Dat gebeurt onbewust. Je denkt daar niet over na.

Een ziekenhuiskamer met fel licht, harde materialen, piepende apparaten en mensen die in- en uitlopen, wordt door je zenuwstelsel vaak als onveilig geïnterpreteerd. Daardoor activeert je sympathische zenuwstelsel (fight/flight) sneller.

Als dat gebeurt, daalt oxytocine en stijgt cortisol.

Daarom helpt het om je omgeving aan te passen: licht dimmen, geluid te beperken, vertrouwde geuren meenemen, rust creëren. Niet omdat het “gezellig” is, maar omdat het je zenuwstelsel vertelt dat het veilig genoeg is om door te gaan.

Een ziekenhuisbevalling kan namelijk noodzakelijk zijn/de veiligste optie zijn als er een medische indicatie is maar dat betekent niet dat je alles uit handen moet willen geven. Hoe meer jij het natuurlijke proces en de factoren die daar invloed op hebben beïnvloedt en ondersteunt des te positiever jij terugkijkt op je bevalling.

Co-regulatie: waarom je omgeving jou beïnvloedt

Je zenuwstelsel spiegelt dat van anderen. Dat heet co-regulatie.

Als je partner gespannen is, neem jij dat over.
Als je geboorteteam vertrouwen uitstraalt, voel jij dat ook.

Tijdens de overgangsfase, vaak rond 8 tot 10 cm ontsluiting, komt er plots veel adrenaline vrij. Veel vrouwen worden dan uit hun bubbel geknald en denken: ik kan dit niet meer. Dat moment is fysiologisch normaal en nodig om je klaar te maken voor de actie van het persen.

Als je dan iemand naast je hebt die kalm blijft en bevestigt dat dit erbij hoort, helpt dat je brein om niet in paniek te schieten. En dat heeft direct invloed op je hormonen, je pijnbeleving en het verdere verloop van je bevalling.

Bewegingsvrijheid is geen luxe, maar noodzaak

Bevallen in één houding werkt zelden optimaal. Dat komt omdat beweging helpt bij het:

• indalen van de baby

• kantelen van het bekken

• verspreiden van hormonen

• reguleren van pijn

Als je stil ligt, vooral op je rug, druk je bovendien op grote zenuwbanen en beperk je de bewegingsvrijheid van je bekken. Daardoor kan pijn toenemen en voortgang juist vertragen.

Je lichaam weet vaak intuïtief welke houding helpt. Dat is geen toeval, maar neurologische feedback tussen jou en je baby.

Hormonen werken als een dansgezelschap tijdens een choreografie.

Hormonen werken niet los van elkaar. Ze functioneren als een dansgezelschap tijdens een choreografie. Als één hormoon uit de pas loopt, heeft dat invloed op de rest.

Is 1 danser niet aanwezig genoeg of doet die niet goed mee? Dan staat hij andere dansers in de weg, de formatie klopt niet meer en daardoor kan de choreografie niet uitgevoerd worden zoals dat zou moeten. Ze struikelen over elkaar, de ene na de andere danser wordt uitgeschakeld en een groepsdans wordt ineens een duet. Niet waar het publiek (jouw lijf) op zat te wachten.

Zo’n natuurlijk proces kan net als die choreografie verstoord zijn in bijvoorbeeld de situatie van de acute paniek. Cortisol en adrenaline staan ineens in de hoofdrol, de rest valt weg. Maar denk ook aan medische interventies zoals de inleiding met synthetische oxytocine.

Synthetische oxytocine werkt bijvoorbeeld wel op de baarmoeder, maar niet in de hersenen vanwege de bloed-hersenbarrière. Daardoor wordt minder endorfine aangemaakt. Dat verklaart waarom medische oxytocine vaak samengaat met meer pijnbeleving. Door de verhoogde pijnbeleving wordt vaak alweer medische pijnstilling aangevraagd. Dit komt ook bij de baby terecht, continu monitoren is noodzakelijk, je komt op je rug te liggen, je baby heeft minder ruimte en kan niet goed door het geboortekanaal navigeren, er wordt een knip en verlostang ingezet.
(okay ik deed hier even de volledige cascade aan interventies maar dit is helaas niet overdreven en gebeurt best vaak.)

Nogmaals: Dat is geen oordeel over medische interventies, maar een uitleg van de fysiologie. Want soms kan het wel noodzakelijk zijn om die interventie in te zetten!

Prolactine en de overgang naar moederschap

Prolactine wordt aangemaakt in de voorste hersenkwab en speelt een grote rol bij melkproductie en verzorgend gedrag. Het wordt optimaal aangemaakt wanneer een bevalling de tijd krijgt om hormonaal door te lopen.

Bij abrupte onderbrekingen kan die aanmaak trager op gang komen, wat invloed kan hebben op borstvoeding en hechting. Ook dit zegt niets over jouw geschiktheid als moeder, maar alles over timing en hormonale volgorde.

Kennis verandert je bevalling niet perfect, maar wel krachtig

Je kunt een bevalling niet volledig controleren.
Maar je kunt wél begrijpen wat je lichaam nodig heeft.
Je kunt je voorbereiden over de mogelijkheid en keuzes die je kan maken, waar je nee tegen kan en zou willen zeggen en wat de alternatieven zijn voor interventies die er worden aangeboden.
Dit zorgt voor begrip in het gehele proces, wat er met jou, je lijf en je baby gebeurt.

En begrip zorgt voor vertrouwen.
Vertrouwen verlaagt stress.
En minder stress ondersteunt precies datgene wat je lichaam probeert te doen.

Bereid je daarom alsjeblieft voor op je bevalling, zeker in de overmedicalisering waar we met de huidige maatschappij in zitten.

Wil je dat samen met je partner vanuit huis op een leuke en laagdrempelige manier doen?

Dan is het geboortecursusbordspel echt iets voor jou!

Hierin wordt alles van A tot Z behandeld. Van de natuurlijke processen en jouw invloed hierop tot welke interventies en de alternatieven voor de interventies er mogelijk op je pad kunnen komen.

Wil je je niet alleen mentaal maar ook fysiek voorbereiden?
Dan is Work it Baby online zwanger-fit misschien wel iets voor jou!

• lichaamsbewustzijn

• stressregulatie

• vertrouwen in je lijf

• fysieke voorbereiding op dit hormonale proces

Niet zweverig.
Wel wetenschappelijk.
En altijd eerlijk.

Dat is workitbaby.nl